Komode

Komode

06. novembar 2006. - 20. januar 2007.

Autor izložbe: Marija Bujić, viši kustos MPU 
Povodom Dana Muzeja 6. novembra otvorena je najznačajnija godišnja izložba, na kojoj je izloženo 26 eksponata iz Zbirke komoda Muzeja primenjene umetnosti u Beogradu, koja se prvi put u celini predstavlja i publikuje u posebnoj muzejskoj ediciji „Zbirke Muzeja“.
Izložene komode, iz Odseka za stilski nameštaj i drvo, čine kolekciju koja se postepeno formirala od osnivanja Muzeja, zaslugom kustosa dr Verene Han i Mirjane Jevrić Lazarević, a od 1995.godine i Marije Bujić. Poslednja komoda nabavljena je nedavno, kako bi upotpunila i stilski obogatila ovu šarmantnu, stasitu galeriju eksponata koja se prostire u vremenskom toku od XVII do XX veka u lepoti svojih baroknih, klasicističkih ili bidermajer oblika.
Izložba komoda bila je prilika i da se muzejski konzervator, Milan Andrić, pokaže kao dragoceni čuvar stilskog nameštaja koji je s pažnjom i velikim trudom oživeo lepotu ove izvanredne zbirke.

Pojava komoda u neraskidivoj je vezi s istorijskim ambijentom kraja XVII i početka XVIII veka. Društvene, ekonomske i političke prilike bitno su uticale na razvojni proces izrade nameštaja, kao i na pojavu pojedinih tipova, koji nemaju samo utilitarnu funkciju, već su predmet prestiža i zadovoljavanja najviših estetskih potreba čoveka.
Epoha baroka obeležena je postepenim slabljenjem feudalizma i stvaranjem apsolutističke monarhije. Crkva se bori za izgubljene pozicije, uzdrmane pokretom reformacije. Merkantilistička ekonomska politika teži stvaranju jedinstvenog nacionalnog tržišta. Osnovni proizvođači još uvek su zanatlije, udruženi u esnafe i cehove, ali već se osnivaju državne i privatne manufakture. Razmena dobara ojačana je prekomorskom trgovinom, formiranjem profitabilnih trgovačkih kompanija, a u lokalnim okvirima obavlja se na sajmovima i posredstvom putujućih trgovaca.

Vladari novih samostalnih država podstiču narudžbinama domaće umetnike i zanatlije da stvaraju osobeni nacionalni stil, po uzoru na dela viđena u centrima barokne likovne i primenjene umetnosti, u Italiji i Francuskoj. Naglom razvoju umetnosti u ovim zemljama doprinela je i činjenica da je Luj XIV 1685. godine opozvao Nantski edikt, posle čega su mnogi vrsni umetnici napustili Francusku, nastanivši se u Holandiji, Engleskoj, Nemačkoj i drugim evropskim zemljama.

Nakon prvih građanskih revolucija u Holandiji i Engleskoj, postepeno jača građanska klasa. Gradovi se šire i razvijaju, izgrađuju se nove velike urbane celine, kao što su Rim, Pariz i London, a u gradskim jezgrima grade se novi prospekti prema dominantnim građevinama – dvorcu, crkvi ili trgu. Arhitekte vode računa da fasade arhitektonskih kompleksa budu otvorene prema kultivisanim vrtovima, parkovima s bazenima, veštačkim jezerima, skulpturama, fontanama i paviljonima.
Barokna arhitektura u suštini je odraz velikih sistema XVII i XVIII veka: centralističke francuske države i katoličke crkve. Dvor monarha diriguje i životne okvire, koji se u skromnijoj varijanti odražavaju na život nižeg plemstva, a pojednostavljeno i u domovima imućnijih građana.

Nova klasa bogatih trgovaca želi da javno potvrdi svoju moć gradeći, po uzoru na dvor, velelepna zdanja, opremljena nameštajem od skupocenih materijala.
Gradske stambene kuće u osnovi su zadržale renesansnu koncepciju prostora, ali u doba baroka stambene prostorije dele se po funkcijama, što ranije nije bio slučaj. Unutrašnjost građanskog stana usmerena je više ka udobnosti nego isticanju reprezentativnosti.
Tokom XIII veka, katolička crkva, oličena u papi kao vrhovnom poglavaru, svojim narudžbinama za gradnju novih crkava, spomenika, fontana i građevina u Rimu, radi demonstriranja svoje moći i snage, ima presudni uticaj u oblikovanju i širenju baroknog stila u svim granama umetnosti. Posle stupanja kralja Luja XIV na presto, 1661. godine, Francuska preuzima primat u daljem razvoju barokne umetnosti.

Palata u Versaju (Versailles) predstavlja izraziti primer barokne arhitekture, koji je poslužio kao uzor mnogim dvorcima Evrope. Unutrašnjost palate bila je uređena u skladu sa raskošnom arhitekturom eksterijera. U ovakvom enterijeru prevašodno se traži iluzija prostora, pri čemu se ne postavljaju granice u upotrebi skupocenog materijala. Raskošni mobilijar u potpunosti se uklapa u celokupnu baroknu scenografiju, koja teži upečatljivim efektima. Za tapacirani nameštaj upotrebljava se šišani baršun, damast, brokat ili presvlaka od goblena s motivom prilagođenim obliku nameštaja. Zidovi su ukrašeni holandskim i francuskim tapiserijama, a podovi prekriveni skupocenim tepisima. Za dekorisanje mobilijara, osim duboreza, primenjuju se tehnike u kojima se koriste najskupoceniji materijali: egzotične i retke vrste drveta, kao što je abonos, palisander, sikamor, limunovo drvo i druge, ali i slonovača, biseri, sedef, srebro i zlato.

Komode, koje tokom XVII veka prolaze kroz postepene faze transformacije, krajem veka u ovakvom ambijentu naglo izbijaju u prvi plan, kao oformljeni i do kraja definisani objekti i takoreći u dahu osvajaju centralno mesto u reprezentativnim prostorima palata.
Prva polovina XVIII veka donosi političke, društvene i privredne promene u evropskim zemljama. Italija u potpunosti gubi svoj uticaj na kulturnu politiku Evrope. Moć engleske i pruske monarhije jača, što dovodi do podizanja većeg broja kraljevskih palata. Opuštenija kulturna klima i jačanje građanske klase uslovljava ubrzanu gradnju manjih, udobnih palata nižeg plemstva i građana. Ove građevine karakterišu neformalniji, elegantniji i udobniji enterijeri. Veličina i blještavost baroknog stila XVII veka poprima lakše, lepršavije i delikatnije oblike koji vode ka rokokou.

Proces transformacije životnog prostora, započet u prethodnom stoleću, kulminira tokom XVIII veka. Tada je, više nego bilo kada, unapređeno unutrašnje uređenje i građanskih kuća i aristokratskih palata; prostor je postao primereniji za svakodnevni život ljudi. Ove promene su na najlepši način uticale na procvat umetničkih zanata i minucioznog ručnog rada, učinivši da nameštaj bude kako atribut prestiža i bogatstva, tako i predmet uživanja, odmora i razonode.
Komode nastale u ovom periodu obeležene su izrazitom imaginativnosti umetničkih stolara u kreiranju neponovljivih oblika, koji predstavljaju prave dragulje evropske istorije nameštaja.

Francuska revolucija 1789. godine obeležila je kraj XVIII veka i naznačila društvene promene koje će se odigrati u XIX veku. Tokom XIX veka proizvodnja komoda ubrzano raste. Suštinski izgubivši primat najluksuznijeg predmeta u reprezentativnim prostorijama, komoda je osvojila skoro sve druge prostore, lako uvećavajući raznolike upotrebne funkcije, i tako postala suvereni vladar kako luksuznih tako i skromnih enterijera.

Komoda

severna Italija, kraj XVII veka barok s elementima renesanse

Komoda

srednja Evropa, početak XVIII veka barok

Komoda

srednja Evropa, sredina XVIII veka barok

Komoda

srednja Evropa, druga polovina XVIII veka barok

Komoda

Komoda srednja Evropa, poslednja četvrtina XVIII veka klasicizam, bečka varijanta Luja XVI

Komoda

srednja Evropa, treća četvrtina XVIII veka klasicizam

Komoda

srednja Evropa, kraj XVIII veka klasicizam, austrijska varijanta Luja XVI

Komoda

Vojvodina, oko 1820. bidermajer

Komoda

srednja Evropa, XIX vek bidermajer

Komoda

Hrvatska, Osijek, prva polovina XIX veka bidermajer

Komoda

srednja Evropa, oko 1870. neoklasicizam

Komoda

Austro-Ugarska monarhija, Beč, poslednja četvrtina XIX veka istoricizam

Komoda

Francuska, prva polovina XX veka tranzicija, prelazni period između Luja XV i Luja XVI (kopija)

Komoda

Francuska, verovatno prva polovina XX veka u stilu Luja XV

Komoda

Vojvodina, sredina XIX veka kasni bidermajer

Komoda

Holandija, druga polovina XIX veka istoricizam

Komoda

Rumunija, Bukurešt, druga polovina XIX veka Napoleon III

Komoda

Austro-Ugarska monarhija, Beč, oko 1880. neorenesansa

Komoda

Italija, kraj XVII veka barok s elementima renesanse

Komoda sekreter

Austrija, oko 1730. barok

Komoda sekreter

Austrija, kraj XVIII veka jozefinski klasicizam

Komoda sekreter

srednja Evropa, prva četvrtina XIX veka rani bidermajer

Komoda sekreter

Austrija, početak XIX veka klasicizam

Komoda klecalo

Austrija, kasni XVIII vek jozefinski klasicizam

Komoda sedmodnevna

srednja Evropa, druga polovina XIX veka Napoleon III

Komoda srednja Evropa, prva polovina XVIII veka barok

srednja Evropa, prva polovina XVIIIka barok