“KLASICI MODERNE” - Muzej primenjene umetnosti BeogradMuzej primenjene umetnosti Beograd

Kustos izložbe:
Mr Bojana Popović, viši kustos

Poslednje decenije devetnastog veka nastaje pojam avangarde u umetnosti koji obuhvata dela koja u sebi nose ideje, i njihovo vizuelno tumačenje, koje nisu u potpunosti bliske i razumljive savremenicima, a svojom modernošću (naprednošću) otvaraju nove mogućnosti sagledavanja stvarnosti i anticipiraju budućnost. Vremenom, najvrednija moderna dela postaju klasične vrednosti. Uprvo takva ostvarenja modernog pokreta i internacionalnog stila u oblasti dizajna nameštaja predstavljena su na ovoj izložbi, organizovanoj u saradnji Muzeja primenjene umetnosti i beogradske firme “Kubo“, koja je zastupnik “Kasine“ i “Knola“- dve najprestižnije fabrike za proizvodnju i prodaju dela najznačajnijih svetskih dizajnera.

Na izložbi su predstavljena ostvarenja Čarlsa Renija Mekintoša, Frenka Lojda Rajta, Gerita Tomasa Ritfelda, Marsela Brojera, Le Korbizijea, Šarlote Perijan, Pjera Žanrea, Ludviga Misa van der Roa, Harija Bertoje i Eroa Sarinena.

Le Korbizije – Šarl Eduar Žanre / Le Corbusier – Charles Edouard Jeanneret (1887, La-Šo-de-Fon, Švajcarska - 1965, Kap Marten, Francuska) Šarlota Perijan / Chralotte Perriand (1903 – 1999) Pjer Žanre /Pierre Jeanneret(1896 – 1967) Polufotelja Baskilan (Basculant, LC1) oko 1928. godine hromirani čelik, koža ponija dužina, širina, visina: 60 x 65 x 64 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1965. godine

Polufotelja ima pokretan naslon (basculant), po čemu je i dobila naziv. Izrađena je od hromiranog čelika sa sedištem i naslonom koji su i prvobitno bili od kože, ali u kasnijim verzijama od mnogo luksuznijih vrsta, kakva je koža ponija. Ta prva verzija, koju je proizvodila firma Tonet (Freres Thonet, Pariz, od 1929. godine) odaje uticaj Vasili fotelje Marsela Brojera.

Gerit Tomas Ritfeld / Gerrit Thomas Rietveld (1888, Utreht - 1964, Utreht) Fotelja Crveno i plavo (635 Red and Blue) 1917-1923. godina Bojeno i lakirano bukovo drvo, šperploča dužina, širina, visina: 65,5 x 83 x 88 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1973. godine

Ova fotelja je prvo radikalno novo rešenje kojim je definisana estetika dizajna dvadesetog veka. Naziv je dobila po primenjenim bojama, čiji je izbor i raspored pod velikim uticajem slikarastva Pita Mondriana (Piet Mondrian) i Tea van Dusburga (Theo van Doesburg), ideologa pokreta De Stijl. Boja je u funkciji definisanja stroge, geometrijske konstrukcije, obrazovane od ravnih ploha sedišta i naslona smeštenih u noseći ram, izuzetno naglašene linearnosti. Delovi stolice i njihove boje su međusobno tako usklađeni da, u izvesnoj meri, zamagljuju granice između samog predmeta i okolnog prostora, između konkretnog i apstraktnog.

Gerit Tomas Ritfeld / Gerrit Thomas Rietveld (1888, Utreht - 1964, Utreht) Fotelja Utreht (637 Utrecht) 1935. godina čelik, poliuretanska pena, poliesterska vata, plastika, koža dužina, širina, visina: 64 x 85 x 70 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1988. godine

Svaki deo fotelje Utreht je tapaciran, s opšivenim ivicama, koje su jedini dekorativni element. Ritfeld je i kasnije projektovao tapacirani nameštaj, ali nikada više nije postigao takvu, savršenu, simbiozu modernizma i ar dekoa

Le Korbizije – Šarl Eduar Žanre / Le Corbusier – Charles Edouard Jeanneret (1887, La-Šo-de-Fon, Švajcarska - 1965, Kap Marten, Francuska) Šarlota Perijan / Chralotte Perriand (1903 – 1999) Pjer Žanre / Pierre Jeannere (1896 – 1967) Fotelja Gran konfor - mali model (Grand Confort, LC 2) 1928. godina hromirani čelik, koža dužina, širina, visina: 76 x 70 x 67 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1965. godine

Fotelja je oblikovana od pet jastuka koji su smešteni unutar rama od čeličnih cevi. Dizajnirana 1928. godine, ona je bila prvi primerak radikalno novog tipa, koji će kasnije razvijati i Le Korbizije, i drugi dizajneri. Iste godine je projektovan i Gran konfor – veliki model (LC4) koji je nešto većih dimenzija i s jednim jastukom manje na sedištu. Fotelje svojim oblikom modernizuju stari tip tzv. klub-fotelje, koje je Korbizije cenio zbog njihove jednostavne forme. Naime, pre nego što je počeo da sam dizajnira nameštaj, on je enterijere kuća koje je projektovao opremao Tonet nameštajem i klupskim garniturama

Čarls Reni Mekintoš / Čarles Rennie Mackintoš (1868, Glazgov - 1928, London) Stolica Hil Haus I (292 Hill House I) 1902. godina jasenovo drvo obojeno crnim, somot dužina, širina, visina: 41 x 35 x 141 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1973. godine

Stolica je projektovana za spavaću sobu kuće Hil Haus u Helensburgu, koju je Čarls Reni Mekintoš podigao za izdavača Voltera Blekija (Walter Blackie), od 1902. do 1905. godine. Sedište je prvobitno bilo tapacirano zeleno-ljubičastom tkaninom.

lakirani i hromirani čelik, koža ponija dužina, širina: 160 x 56,4 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1965. godine Ležaljka ima obojeno čelično postolje, u obliku slova H, na kome je konstrukcija od čeličnih cevi sa sedištem ergonomskog oblika obloženog kožom. Sedište može da se postavi u različite položaje. Koncept fotelje je bio Korbizijeov, ali smatra se da je za njen konačni izgled najzaslužnija Šarlota Perijan. U prvim verzijama naslonjača nije imala statično postolje, nego je funkcionalisala kao ležaljka-ljuljaš

Le Korbizije – Šarl Eduar Žanre / Le Corbusier – Charles Edouard Jeanneret (1887, La-Šo-de-Fon, Švajcarska - 1965, Kap Marten, Francuska) Šarlota Perijan / Chralotte Perriand (1903 – 1999) Pjer Žanre / Pierre Jeanneret(1896 – 1967) Radna stolica (LC 7) 1928. godina hromirani čelik, koža dužina, širina, visina: 60 x 58 x 73 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1978. godine

Kao i ostali komadi nameštaja nastali 1928. godine, tako je i ova okrugla stolica izrađena od hromiranih čeličnih cevi i kože. Konstruisana je tako da se sedište okreće. Ima nekoliko verzija ove stolice, a na jednom crtežu Šarlote Perijan vidi se da je stolica bila namenjena trpezarijskom prostoru.

Marsel Lajko Brojer / Marcel Laiko Breuer (1902, Pečuj - 1981, Njujork) Fotelja Vasili ( (Wassily)) 1925-1927. godina hromirani čelik, tkanina dužina, širina, visina: 79 x 72 x 100,5 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1968. godine

Zainteresovanost za standardizaciju i serijsku proizvodnju, svojstvene programu Bauhausa, nadahnuli su Marsela Brojera da metalne cevi prepozna kao materijal pogodan za izradu nameštaja, koji će dati novu strukturu enterijeru. Počeo je da razmišlja o metalnim cevima kao konstruktivnom elementu modernog nameštaja 1925. godine, diveći se svom novom biciklu koji je bio proizveden od čeličnih cevi. Iste godine je Brojer napravio prototip svoje prve fotelje od cevi, uz pomoć limara koji je lemio delove u željenu konstrukciju. Zbog utiska transparentnosti, lakoće i elastičnosti, sedište i nasloni za leđa i ruke prvobitno su bili načinjeni od komada tkanine.

Čarls Reni Mekintoš / Čarles Rennie Mackintoš (1868, Glazgov - 1928, London) Fotelja Vilou (312Willow) 1904. godina jasenovo drvo obojeno crnim, tkanina dužina, širina, visina: 94 x 41 x 119 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1973. godine

Fotelja je dobila ime po nazivu čajdžinice gospođe Ketrin Krenston, na kojoj je Mekintoš radio od 1903. do 1906. godine, izvršivši rekonstrukciju zgrade i u potpunosti opremivši enterijer.

Frenk Lojd Rajt / Frank Lloyd Wright (1867, Ričlend centar, SAD – 1959, Feniks, SAD) Fotelja Barel (606 Barrel) 1937. godina trešnjevo drvo, tkanina dužina, širina, visina: 54,5 x 55,5 x 81 cm Kasina (Cassina) je proizvodi od 1986. godine

Fotelja je projektovana 1937. godine za kuću Vingsprid (Wingspread) Herberta F. Džonsona, u Vind Pointu u Viskonsinu. Sedište je prvobitno bilo tapacirano kožom.

Ludvig Mis van der Roe / Ludwig Mies van der Rohe (1886, Ahen – 1969, Čikago) Fotelja Barselona 1929. godina

polirani čelik, aluminijim, koža dužina, širina, visina: 75 x 76 x 77 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1948. godine

Ludvig Mis van der Roe / Ludwig Mies van der Rohe (1886, Ahen – 1969, Čikago) Sto Barselona 1929. godina

hromirani čelik, staklo dužina, širina, visina: 100 x 100 x 46 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1948. godine

Ludvig Mis van der Roe / Ludwig Mies van der Rohe (1886, Ahen – 1969, Čikago) Sofa Barselona 1929-1931. godina

polirani čelik, lakirano drvo, koža dužina, širina: 198 x 99 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1948. godine

Kolekcija Barselona

U prostranom enterijeru nemačkog paviljona, podignutog za međunarodnu industrijsku izložbu u Barseloni 1929. godine, bile su izložene fotelje, taburei i stolovi koji se danas proizvode pod zajedničkim imenom Barselona. Fotelja i tabure imaju jednostavnu “iks“ konstrukciju od hromiranog i poliranog čelika, a sedišta i naslon fotelje tapacirani su kožom. Nalik su savremeno dizajniranom karaljevskom tronu, koji asocira na antičku i srednjovekovnu “iks“ stolicu, i time ispunjavaju prvobitnu namenu – da posluže za odmor španskog kraljevskog para dok obilazi izložbu. Istovremeno, fotelja i ostali komadi nameštaja iz paviljona promovisali su upotrebu čeličnih šipki i jednostavnih, nedekorisanih formi u izradi luksuznog nameštaja.

Bezvremena lepota nameštaja za paviljon u Barseloni, kao i u istom maniru dizajnirane sofe, postignuta je savršenom ravnotežom proporcija, funkcije i majstorstvom u izradi, u skladu sa Misovim principima “manje je više“ i “Bog je u detaljima“. Misov asistent u dizajniranju kolekcije Barselona bila je njegova studentkinja iz Bauhausa Lili Rajh (Lilly Reich), koja je tokom tridesetih godina i sama projektovala krajnje funkcionalan nameštaj od čeličnih cevi.

Hari Bertoja / Harry Bertoia (1915, San Lorenco, Italija – 1978, Barto, SAD) Fotelja Dijamant (Diamond) ( 421 LC)

čelik, polirani hrom, plastika, tkanina dužina, širina, visina: 85 x 72 x 76 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1952. godine

Hari Bertoja / Harry Bertoia (1915, San Lorenco, Italija – 1978, Barto, SAD) Fotelja Ptica (Bird) (423 LC

čelik, polirani hrom, plastika, tkanina dužina, širina, visina: 98 x 84 x 102 cm Knol (Knol) je proizvodi od 1952. godine

KOLEKCIJA DIJAMANT (Diamond) 1950-1952. godina

Fotelje i tabure izrađeni su od žičane mreže, materijala koji se do tada nije koristio na taj način u izradi nameštaja. Još u devetnaestom veka pravile su se baštenske stolice od čelične žice. Međutim, Bertojino istraživanje skulpturalnog volumena i njegovog odnosa prema prostoru doveo je do moderneg pristupa u upotrebi žičane mreže. Svojim oblikom, Dijamant i Ptica pridoneli su stvaranju novog dizajna, koji je humanizovao manirizovane forme modernizma.

Projektovanje fotelje Dijamant i drugih stolica iz te kolekcije trajao je dve godine i obavljen je uz podršku porodice Knol koja ga ničim nije ograničavala, čak ni činjenicom da je Dijamant lakše napraviti ručno nego mašinski. Bertoja nije bio jedini koji je istraživao mogućnosti oblikovanja čelične mreže u izradi nameštaja. Gotovo istovremeo Čarls Ims (Charles Eames), s kojim je Bertoja studirao i sarađivao tokom ratnih godina, i njegova supruga Rej (Ray) takođe su dizajnirali jednu kolekciju nameštaja od žičane mreže (1951-1952).

Fotelja Ptica je dobila takav naziv zato što podseća na pticu raširenih krila.
Njen funkcionalni dodatak je tabure.

Ero Sarinen / Eero Saarinen (1910, Kirkonumi, Finska – 1961, En Arbor, SAD) Fotelja Tulipan (Tulip 150 AS) 1955-1956. godina aluminijum, plastika, tkanina dužina, širina, visina: 66 x 59 x 81cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1956. godine

Stolica Tulipan (Tulip 151CS) 1955-1956. godina aluminijum, plastika, tkanina dužina, širina, visina: 51 x 54 x 81 cm Knol (Knoll) je proizvodi od 1956. godine

Ero Sarinen / Eero Saarinen (1910, Kirkonumi, Finska – 1961, En Arbor, SAD) Sto Tulipan (Tulip 176TR) 1955-1956. godina

aluminijum, laminat prečnik, visina: 120 x 73 cm Knol (Knoll) proizvodi ga od 1956. godine

KOLEKCIJA PIJEDESTAL (Pedestal) 1955-1956. gidina

Kolekcija Pijedestal (Pedestal) izrađena je tehnikom livene plastike. Bila je to prva primena ove nove tehnologije koja je Erou Sarinenu omogućila da dobije komad nameštaja u potpunosti izrađen od veštačkog materijala, koji je mogao da se oblikuje kao glina. Istovremeno, ova kolekcija uvela je “jednonogu“ stolicu u kućni enterijer, po čemu je i dobila naziv. Ideju da dizajnira nameštaj sa samo jednom nogom Ero je razvijao od 1953. godine. Posle desetine crteža, uspeo je da realizuje seriju modela, a docnije i prototip, čija je proizvodnja otkrila nove metode proizvodnje. Nameštaj iz kolekcije Pijedestal je prvo isproban u trpezariji i u salonu kuće Eroovih prijatelja u Blumfild Hilsu (Bloomfield Hills). Stolica je svojim oblikom asocirala na cvet koji je iznikao iz poda – i tako je dobila naziv Tulipan. Sticajem okolnosti, kolekcija Pijedestal je bila poslednja koju je Ero Sarinen dizajnirao za Knol.

Koncept izložbe:
Marija Bujić, kustos MPU
Aleksandar Ećimović, Kubo
mr Bojana Popović, kustos MPU

Tekst u katalogu:
Ivanka Zorić, direktor MPU
Boris Ećimović, direktor Kuba
mr Bojana Popović, kustos MPU
dizajn kataloga i postavke: Aleksandar Stanković, Studio Kubo

Kustos izložbe:
Mr Bojana Popović, viši kustos

Predavanja povodom odžavanja izložbe “Klasici moderne”
15. decembar 2005. u galeriji “Žad”
Mirco Opezzo, menadžer Kasine (Cassina)
O istorijatu firme Kasina

Carl Magnusson, dizajner i jedan od direktora firme Knol (Knoll)
Duhoviti pogled na 3500 godina dizajna